Strona www.swarzedz.pl

Biuletyn Informacji Publicznej Biuletyn
Informacji Publicznej
eUrządeUrząd
-A  /  A+
Wysoki kontrast strony / Zwykly kontrast strony
Oficjalna strona Urzędu Miasta i Gminy w Swarzędzu
Logo PR
Logo UE

August Cieszkowski - rocznice roku 2020

07.01.20

Z rokiem 2020 wiąże się szereg mniej czy bardziej „okrągłych" rocznic związanych z życiem i działalnością Augusta Cieszkowskiego. Najważniejsza z nich przypadnie 21 listopada, wówczas minie 150 lat od rozpoczęcia działalności przez Szkołę Rolniczą im Haliny w Żabikowie, po trzech latach przemianowanej na Wyższą Szkołę Rolniczą im Haliny. Była to jedyna polską uczelnią wyższa na ziemiach zaboru pruskiego. Powstała dzięki inicjatywie i funduszom hrabiego Augusta Cieszkowskiego. Pierwotnie miała powstać w Wierzenicy bezpośrednio po śmierci, w 1861 r. Haliny (Heleny) - żony Augusta, jej siedzibą miał być budynek do dziś nazywany „Akademia". Pamięć zmarłej postanowił uczcić wyjątkowym pomnikiem - szkołą rolniczą jej imienia. Wtedy, w drugiej połowie XIX wieku, instytucja pomnika służącego ogółowi i sprawie narodowej, wpisująca się w walkę z germanizacją i będąca realizacją myśli organicznikowskiej, było to coś zupełnie niespotykanego - novum i ewenement. Jej kontynuatorem, już w odrodzonej Polsce stał się uniwersytet w stolicy Wielkopolski. W 1919 roku rozpoczął działalność, jako Wszechnica Piastowska, a od kwietnia 1920 roku nosił nazwę Uniwersytet Poznański. Jego integralną częścią był Wydział Rolniczo-Leśny bazujący na dorobku i jednym - Józefie Rivoli, urodzonym w Nowej Wsi pod Swarzędzem, profesorze szkoły żabikowskiej.

Pięćdziesiąt lat wcześniej, czyli przed 200 laty, w szóstym roku swojego życia August obserwował jak dobrej klasy włoski malarz Niccolo Monti ozdabia surhowski pałac swoimi polichromiami. 26 lipca 1820 roku w pałacu w Surhowie umiera jego siostra Gabrysia. Ojciec Augusta - Paweł pierwszy raz zostaje wybranym przez szlachtę posłem na sejm Królestwa Polskiego, ponownie wybrany w 1825 roku.

Przed 190 laty, w 1830 roku, Paweł Cieszkowski zostaje wybrany przez zgromadzenie gminne deputowanym do sejmu Królestwa Polskiego. Pobyt z ojcem w Warszawie zwiąże Augusta z Powstaniem Listopadowym.

W 1840 roku August wraca z zagranicznych podróży rozpoczętych w 1838 r. po obronie doktoratu w Heidelbergu i po raz pierwszy praktycznie mierzy swoje siły z gospodarowaniem na roli. Zarządzał liczącymi blisko 1500 ha dobrami surhowskimi: Surhów, Majdan Surhowski, Łukaszówka, Franciszków, Augustówka w powiecie krasnostawskim.

Rok 1845 - w lutym August Cieszkowski uczestniczył w Poznaniu, w obradach sejmu prowincjonalnego Wielkiego Księstwa Poznańskiego. 17 maja w Berlinie na drugim walnym zebraniu Towarzystwa Rolniczego dla Marchii i Dolnych Łużyc rozpropagował swój pomysł dopuszczenia robotników rolnych do udziału w zyskach. W dniach 26-30 sierpnia 1845 roku ostatni raz gościł w Wierzenicy Zygmunta Krasińskiego. W październiku, na łamach pisma „Journal des Economistes" opublikował artykuł na temat udziału robotników w zyskach: Sur les moyens d'améliorer le sort de la population des campagnes; discours prononcé au Congrès agricole de Berlin.

W 1850 roku otrzymał tytuł hrabiego od papieża Piusa IX, rząd pruski proponował Augustowi tekę ministra finansów (nie przyjął tej propozycji).

Pięć lat później, w 1855 roku składa w sejmie pruskim swój piąty wniosek o polski uniwersytet w Poznaniu. Jest bliski sukcesu, ale klęska wyborcza Polaków - on sam też nie został wybrany - nie pozwala mu dokończyć dzieła.

Po kolejnych pięciu latach, 20 listopada 1860 roku w poznańskim hotelu Bazar otrzymuje srebrny medal za obronę polskości, ofiarowany członkom Koła Polskiego w sejmie pruskim (delegaci wyborów otrzymywali ten medal wykonany z brązu). Po śmierci Gustawa Potworowskiego (23 listopada) zostaje pierwszy raz prezesem Koła Polskiego w sejmie pruskim.

W 1865 roku oddaje Wierzenicę w dzierżawę Teodorowi Dembińskiemu (zawiera z nim szczegółowy 12-letni kontrakt).

Obok rozpoczęcia działalności przez WSR im. Haliny w 1870 r., w Poznaniu ukazuje się drugie wydanie „Wstępu" do Ojcze nasz (traktowanego, jako tom I całości). August zlecił Teofilowi Lenartowiczowi prace nad pomnikiem nagrobnym swojej matki w bazylice Santa Croce, panteonie włoskich znakomitości, we Florencji. Śledził obrady Soboru Watykańskiego I.

5 czerwca 1875 roku nakaz rejencji poznańskiej wydalający z granic państwa pruskiego trzech nauczycieli oraz trzydziestu słuchaczy WSR im. Haliny pochodzących z Królestwa Polskiego, stał się początkiem końca jej istnienia. 8 sierpnia August uczestniczył w Międzynarodowym Kongresie Geograficznym w Paryżu.

W 1885 roku po śmierci Stanisława Egberta Koźmiana (23 kwietnia) został po raz trzeci wybrany prezesem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Jako reprezentant Wielkiego Księstwa Poznańskiego wchodził w skład działającego w Krakowie komitetu budowy pomnika Adama Mickiewicza.

Przed 130 laty, w 1890 roku, nastąpiło zamknięcie stacji doświadczalnej w Żabikowie, przekazanie zbiorów i biblioteki Studium Rolniczemu w Krakowie.

Ewa J. i Włodzimierz Buczyńscy