Strona www.swarzedz.pl

Biuletyn Informacji Publicznej Biuletyn
Informacji Publicznej
-A  /  A+
Wysoki kontrast strony / Zwykly kontrast strony
Oficjalna strona Urzędu Miasta i Gminy w Swarzędzu
Logo PR
Logo UE

Wspólne wątki w dziejach Wierzenicy i Swarzędza

27.07.18

Jubileusze 865-lecia dziejów pisanych Wierzenicy i 380-lecia nadania praw miejskich Swarzędzowi skłaniają do spojrzenia na historyczne związki tych miejscowości. Obie są siedzibami parafii o udokumentowanym XIV wiecznym rodowodzie.

W przypadku Wierzenicy w 1335 roku występuje pleban Filip, z 1377 roku pochodzi wzmianka o kościele parafialnym (parafia św. Marcina) funkcjonującym na terenie dzisiejszego Swarzędza. Tu dygresja, patrząc historycznie trzeba pamiętać o dwóch Wierzenicach - Wierzenicy Wielkiej i Wierzenicy Małej czyli dzisiejszej Wierzonce i o dwóch Swarzędzach - wsi wymienionej w dokumencie z 1366 roku i mieście od 1638 roku, do którego w 1934 roku została dołączona cały czas dotąd istniejąca oddzielnie jako jednostka administracyjna wieś Swarzędz.

W początkowym okresie swojego istnienia obie parafie leżały w zasięgu ważnych szlaków: Wierzenica - łączącego pierwsze siedziby władców w początkach państwowości polskiej, Swarzędz - handlowego ku Mazowszu. Znaczenie i lokalizację ówczesnych parafii dobrze opisują słowa z książki Dzieje Swarzędza pod redakcją Stanisława Nawrockiego: wiadomo zaś, że parafie jako centra życia kulturalnego i społecznego najbliższej okolicy, lokalizowano w przynajmniej dobrze ustabilizowanych ośrodkach osadniczych.

Na przestrzeni swoich dziejów Wierzenica i Swarzędz niekiedy należały do tej samej osoby bądź tego samego rodu. Jeśli nie mylił się Józef Pieprzyk w swoim zapisie w książce; Miastagminy województwa poznańskiego to już pierwsi właściciele wsi Swarzędz - Wincenty i jego syn Tomisław należący do rodu Łodziów posiadali również Wierzenicę. Nie budzi wątpliwości własność obu wsi na przełomie XIV i XV wieku - Mikołaj Łodzic ze Srebrnej Góry (gmina Wapno na Pałukach). Później, w drugiej połowie XVIII wieku, miasto Swarzędz i Wierzenica należały do Koźmińskich i Jana Jakuba Kluga.

Przynależność Wierzenicy do jednostki administracyjnej z siedzibą w Swarzędzu to sprawa nie tak odległej przeszłości. Powiązanie Wierzonki z cystersami z Łekna a później Wierzonki i okresowo Wierzenicy z cysterkami z Owińsk, a następnie tylko Wierzonki z von Treskowami, którzy zakupili dobra owińskiego klasztoru, rzutowało na ich przynależność administracyjną. Związana ona była z Owińskami, Kicinem i Czerwonakiem.  Jeszcze w 1833 roku Wierzenica i Wierzonka wchodziły w skład wójtostwa z siedzibą w Kicinie. Cztery lata później obwód policyjny Owińska sięgał po Łowęcin, Gortatowo i Swarzędz Wieś. W 1939 roku Wierzenica i Wierzonka wchodziły w skład utworzonej na przełomie lat 1931 i 1932  gminy wiejskiej Czerwonak. Były w niej do 1954 roku, potem nastąpił czas funkcjonowania tylko gromad. Wierzenica od razu znalazła się w gromadzie Kobylnica. Wierzonka do 1960 roku była samodzielną gromadą, od 1 stycznia 1960 roku została włączona do gromady Kobylnica. 31 grudnia 1971 roku gromada Kobylnica została zniesiona, a jej obszar włączono do gromady Swarzędz. Po dwóch latach,  1 stycznia 1973 roku, reaktywowano zniesioną w 1954 roku gminę wiejską Swarzędz. W 1975 roku zlikwidowano powiaty (przywrócone od 1 stycznia 1999 roku),  połączono gminę i miasto. Powstał administrujący nimi Urząd Miasta i Gminy Swarzędz.

W drugiej połowie XIX wieku Wierzenica i Swarzędz znalazły się w zasięgu komunikacji kolejowej. Linia z Poznania przez Gniezno do Bydgoszczy poprowadzona przez grunty wsi Wierzenica, ze stacją w Kobylnicy, została oddana do użytku 26 maja 1872 roku. Przechodząca przez Swarzędz linia z Poznania do Wrześni została uruchomiona 1 września 1887 roku. Zapewne z istnieniem stacji kolejowej w Kobylnicy wiąże się uruchomienie w tej wsi poczty, obsługującej także Wierzenicę i Wierzonkę. Mimo, że u progu lat trzydziestych XX wieku Wierzenica i Wierzonka nie były administracyjne i pocztą związane ze Swarzędzem, to coś je z nim łączyło. To coś to telefony, w 1929 roku majętność Wierzenica Augusta Adolfa Cieszkowskiego miała tel. Swarzędz 34 a Wierzonka Angelique von Treskow numer Swarzędz 39.

Wierzenicę (ale już nie Wierzonkę - była majątkiem niemieckim) i Swarzędz łączyło też istnienie w nich kółek rolniczych. W  niedzielę, 26 maja 1867 roku w wierzenickim dworze hrabiego Augusta Cieszkowskiego zawiązało się Kółko Rolniczo - Włościańskie Wierzenica-Kicin. Powstało ono w rok po pierwszych, w znajdującej się pod pruskim zaborem Wielkopolsce, kółkach rolniczych w Miłosławiu i Dolsku. Było ono dziewiątym w Wielkopolsce. W Swarzędzu kółko powstało 12 sierpnia 1894 roku.

Ewa J. i Włodzimierz Buczyńscy